Gazeta amerikane: Pasojat e shkëmbimit të territoreve në mes Kosovës dhe Serbisë

76

Shkruar nga gazeta amerikane “NewsWeek”

Mosmarrëveshjet e shumta gjatë periudhës dhjetëvjeçare në Ballkan po i detyron ligjvënësit të shqyrtojnë zgjidhjet që Bashkësia Ndërkombëtare është munduar t’i shmangë prej kohësh.

Serbia në heshtje po nxit një shkëmbim territorësh me Kosovën dhe duket se ky propozim nuk është përjashtuar plotësisht. Ky propozim parasheh që pjesët e veriut të Kosovës të shkëmbehen për një pjesë të Serbisë jugore. Ky rikthim i kufijve mund të hapë rrugën që Serbia të njohë pavarësinë e Kosovës, e cila do t’i mundësonte të dy shteteve të bashkoheshin me Bashkimin Evropian.

10 vjet pasi Kosova deklaroi në mënyrë të njëanshme pavarësinë nga Serbia, ish-krahina është ende në harresë. Fuqitë e mëdha botërore, si SHBA-të dhe Mbretëria e Madhe e kanë mbështetur procesin e Kosovës për shtetësi që nga fillimi. Por një pjesë e vogël e anëtarëve të BE-së, si Spanja, Greqia dhe Rumania ende nuk e njohin shtetësinë e Kosovës – dhe Serbia gjithashtu refuzon të pranojë pavarësinë e saj.

Nëse Serbia dhe Kosova nuk arrijnë një marrëveshje mbi statusin e tyre, as njëra nuk do të lejohet të hyjë në BE. Ndërkohë, Kosova nuk është në gjendje të marrë një vend në OKB, ndërsa për Serbinë zyrtarët në Bruksel kanë thënë se mund të jetë e mundur që Beogradi t’i bashkohet BE-së deri në vitin 2025, por ky proces mund të ngec për një kohë të pacaktuar nëse nuk arrihet marrëveshja me Kosovën .

Takimi më i fundit mes të dy palëve, i mbajtur në fund të korrikut dhe i ndërmjetësuar nga BE, nuk ishte aq i sukseshëm. Serbia tha se krerët e Kosovës nuk janë të gatshëm për kompromis, ndërsa Kosova tha se lidershipi i Serbisë është “duke u mbajtur në mentalitetin e së kaluarës”.

“Presidentët Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiq kanë pasur një diskutim intensiv dhe produktiv në kuadrin e një marrëveshjeje për normalizimin e plotë të marrëdhënieve. Ata ranë dakord të intensifikojnë punën e tyre në javët e ardhshme “, tha zëdhënësja e BE-së Maja Kocijancic për Newsweek pas takimit. Bisedimet e ndërmjetësuara nga BE, të cilat filluan në 2010, do të rifillojnë në shtator.

Vuçiç, një ish-nacionalist, i cili ishte ministri i informacionit gjatë udhëheqjes së Slobodan Millosheviç, është i vendosur që Beogradi të bashkohet me BE-në sa më shpejt që të jetë e mundur. Për këtë arsye, ai thuhet se sugjeron që pjesë të veriut të Kosovës, një rajon me një popullsi të madhe serbësh, të shkëmbehen për një pjesë të vogël të Serbisë jugore, të njohur si Lugina e Preshevës, ku shumica e popullsisë është shqiptare.

“Vuçiç duket se e dëshiron marrëveshjen dhe poashtu ai ka mjaft kontroll në Serbi, kështu që pa problem do të kalonte në Kuvendin e tyre, por duket sikur ai do ta bëjë këtë vetëm nëse e sheh se mund të marrë diçka në këmbim për të pranuar në mënyrë implicite ose në mënyrë eksplicite Pavarësinë e Kosovës”, tha Agon Maliqi , analist politik nga Kosova, për Newsweek.

Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008, gati një dekadë pasi bashkësia ndërkombëtare kishte ndërhyrë në rajon për të ndalur një konflikt të përgjakshëm etnik që shpërtheu ndërmjet serbëve dhe shqiptarëve në fund të viteve 1990. Organizata e Traktatit të Atlantikut Verior (NATO) hyri në Kosovë në mars 1999 për të ndaluar dhunën dhe për të ruajtur stabilitetin.

Që atëherë, Kosova ka mbështetur mbështetjen e bashkësisë ndërkombëtare dhe praninë e paqeruajtësve ndërkombëtarë.

Misioni i Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) ende ka rreth 4.700 policë dhe personel ushtarak në Kosovë. Misioni i NATO-së në Kosovë (KFOR) ka një prani aktive atje me trupa nga 28 vende, përfshirë SHBA. Bashkimi Evropian gjithashtu ka një mision të quajtur EULEX për të siguruar respektimin e sundimit të ligjit në Kosovë.

Qëkurse Kosova fitoi pavarësinë, vendi ka krijuar qeverinë dhe institucionet e veta dhe është njohur nga mbi 100 vende në mbarë botën. Por rreth 100,000 serbë që jetojnë në Kosovë, ende insistojnë që ata të jetojnë në Serbi. Shumë serbë të Kosovës jetojnë në veri të lumit Ibër, që ndan qytetin e Mitrovicës në Kosovën e veriut dhe vazhdojnë të mbështeten në disa shërbime nga Beogradi.

Ndërkohë, shqiptarët etnikë në Serbinë jugore mbajnë lidhje të ngushta me Prishtinën. Vuçiq kohët e fundit argumentoi se shqiptarët etnikë do të përhapeshin në të gjithë Serbinë nëse nuk do të bëhej një shkëmbim territorësh. Komentet e tij tregojnë qartë se është pro një këmbimi të territorëve. Thaçi hodhi poshtë idenë e “ndarjes”, por tha se ai mund të jetë i hapur për një “korrigjim” kufitar.

Megjithatë, SHBA-të dhe BE-ja e kanë kundërshtuar me forcë rivendosjen e kufijve që do të ndanin komunitetet etnike. Shumë kundërshtarë të kësaj ideje argumentojnë se është më mirë të kemi shtete multietnike sesa të rriten ndjenjat nacionaliste duke gjurmuar kufij të rinj.

MÖBEL THEMA

“Shkëmbimet territoriale të bazuara në baza etnike dhe ndërrime kufitare mund të lidhen me disa nga kapitujt më të errët të Evropës së shekullit të 20-të. Duke pasur parasysh rritjen shqetësuese të nacionalizmit në pjesën më të madhe të kontinentit, shqetësimet e përçarjes evropiane dhe kërcënimin që ajo paraqet nga Rusia e Putinit, nuk shoh se si rikthimi i kufijve në bazë të demografisë së popullsisë është në interesin e Evropës”,tha Richard Kraemer, një ekspert në Institutin e Kërkimit të Politikave të Jashtme të SHBA-së, për Newsweek.

“Kjo gjë do të hapë një kuti të rrezikshëm për vende të tilla si Ukraina dhe të tjera ku nacionaliteti dhe identiteti kombëtar janë shqetësim i madh”, shtoi Kraemer.

Kryeministri i Kosovës Ramush Haradinaj ka thënë se propozimi do të thotë luftë, dhe Agron Beqiri, një shqiptar 25-vjeçar nga Mitrovica, është shumë dakord me këtë.

“Jeta dhe puna si një fotoreporter në Mitrovicë ka ndikuar tek unë në mënyrën se si e shoh tash konfliktin. Ideja për të shkëmbyer territore midis Kosovës dhe Serbisë është një kërcënim për paqen e brishtë që ka mbretëruar në vend që kur Kosova shpalli pavarësinë nga Serbia “, tha Beqiri për Newsweek.

“Mijëra shqiptarë kanë shtëpi në pjesën veriore të Kosovës, ndërsa liqeni i Gazivodës është një burim shumë i rëndësishëm i ujit të pijshëm, dhe një pjesë e minierës së Trepçës mund të gjendet përgjatë lumit që ndan qytetin”,thekson Beqiri. “Shtytja e kësaj ideje është si t’i hedhje zjarrit gaz. Cili do të ishte fati i mijëra shqiptarëve që kanë shtëpitë e tyre atje, në atë pjesë që Serbia dëshiron ta marrë? Kush beson se shqiptarët do të pajtohen me rrëmbimin e një vendi të tillë nga Serbia? “, shtoi ai.

Për më tepër, disa analistë argumentojnë se një shkëmbim territori mund të ketë pasoja të rrezikshme që do të reflektonin në të gjithë rajonin. Bosnja dhe Herzegovina ka njësinë e vet serbe, Republika Serbe, udhëheqja e së cilës mund të përdorë shkëmbimin e territorit midis Kosovës dhe Serbisë për të justifikuar dëshirat e veta për bashkimin e mundshëm me Beogradin.

“Ideja për ndarjen e Kosovës është vetëm një rihapje e projektit të” Serbisë së Madhe “të Millosheviçit dhe, meqë atëherë, objektivi përfundimtar nuk është Kosova, por Bosnja dhe Hercegovina”, tha për Newsweek Jasmin Mujanoviç.

Edhe Kisha Ortodokse e Serbisë e kundërshton idenë. Pjesa më e madhe e trashëgimisë kulturore e kishës, duke përfshirë kishat dhe manastiret ortodokse historike, janë të shpërndara nëpër Kosovë por gjithashtu kisha hedh poshtë çdo propozim që do të çonte në njohjen formale të pavarësisë së Kosovës nga Serbia. Zyrtarët e Kishës i kanë shkruar Vuçiqit duke argumentuar kundër shkëmbimit të territoreve.

Departamenti i Shtetit nuk iu përgjigj kërkesave për komente në lidhje me këtë propozim. SHBA ka kundërshtuar tradicionalisht ndarjen në rajon, por disa analistë thonë se kjo po ndryshon nën administrimin e Presidentit Donald Trump. Gjatë një interviste televizive në Kosovë në korrik, ambasadori i SHBA-së në Kosovë, Greg Delawie refuzoi të përjashtonte mundësinë që Uashingtoni të mbështeste ndarjen e Kosovës.

Megjithatë, jo të gjithë mendojnë se ideja do të ishte një fatkeqësi. Disa ekspertë argumentojnë se ndikimi i Bashkimit Evropian tek çdo vend në rajon aspiron të bashkohet, është e mjaftueshme për të siguruar që situata të mbetet e qetë.

Jelena Milic, drejtoreshë e Qendrës për Studime Euro-Atlantike me bazë në Beograd, një institut që favorizon anëtarësimin e Serbisë në BE, tha se serbët duhet të mbështesin propozimin për shkëmbimin e territorit të Vuçiqit, nëse do të thotë se Serbia më në fund do ta njohë Kosovën.

“Çfarë lloj drame po flasim? Kosovarët nuk do të shkaktojnë dhunë për shkak se ata kanë KFOR-in dhe nuk mund t’i kthejnë shpinën amerikanëve. Mund të funksionojë nëse të gjithë pajtohen me të. Të gjitha vendet janë, në fund të fundit, duke punuar për të hyrë në BE dhe NATO. Ne do të humbasim BE-në nëse nuk dorëzohemi. Ne jemi pothuajse atje, por ne duhet të pranojmë se nuk mund të sundojmë mbi Kosovën”, tha Miliç për Newsweek.

“Është Republika Serbe që po i shkakton probleme, sepse është çështja Republika Serbe dhe Bosnja. Por ne po flasim për një ndarje, jo ndarje përgjatë vijave etnike. Ky plan me Kosovën duhet të jetë një rast sui generis që nuk do të shkaktojë një efekt domino “, shtoi Miliç.

Ndërkohë, shumë persona në Serbi, thonë se janë të lodhur nga politika rajonale që ndikon në jetën e tyre.

“Shumë njerëz në moshën time janë të ngopur me politikën dhe vetëm duan të jetojnë një jetë normale në një rajon të qëndrueshëm”, tha Stojkoviç për Newsweek. “Pas dekadave të luftërave dhe konflikteve, ne të rinjtë dhe brezat e ardhshëm meritojmë të jetojmë një jetë normale”.

“Nuk e di pse ende po diskutojmë kufijtë kur gjithçka po copëtohet në Ballkan. Kjo është vetëm një histori e pafundme me politikanët tanë që përpiqen të përqendrohen në kufij kur ka çështje më serioze si ekonomia e keqe, korrupsioni “, tha Bojana Stojkoviç, një grua 30 vjeçare nga rajoni i Serbisë jugore që kufizohet si Lugina e Preshevës./Përkthyer nga Gazeta Observer

Comments