Paralajmërimi tronditës për centralin bërthamor të pushtuar në Ukrainë, ekspertët: Një gabim i rusëve e çon renë radioaktive deri në Ballkan e Itali

Vladimir Putin mund të shkaktojë “fatkeqësinë më të keqe ndonjëherë në Europë” në një central bërthamor të pushtuar në Ukrainë, ku “një milion gjëra mund të shkojnë keq”, shkruan The Sun.

Ndërsa vendi i shkatërruar nga lufta shënon sot katër vite gjakderdhje, centrali i Zaporizhzhias mbetet në duart e Rusisë pasi u kap në fillim të pushtimit.

Statusi i tij, kush e kontrollon, kush e siguron dhe si monitorohet, nuk është vetëm çështje sovraniteti, por e sigurisë së të gjithë kontinentit.

Për breza të tërë ukrainasish, ankthi bazohet në kujtesën e shpërthimit të Çernobilit në vitin 1986.

Anna Davis, eksperte për politikën dhe strategjinë e energjisë bërthamore, i tha The Sun se “një milion e një gjëra mund të shkojnë keq”.

Kjo ndodh ndërkohë që Rusia e përdor centralin si “kartë pazari për të marrë koncesionet maksimale nga Ukraina”, tha ajo.

“Shumë gjëra mund të shkojnë keq,” paralajmëroi Anna.

Ekspertja theksoi një listë të gjatë faktorësh, nga taktikat e Rusisë për të fshehur informacion nga inspektorët ndërkombëtarë në terren, deri te gabimet e thjeshta njerëzore.

“Është e pamundur të thuhet si do të dukej një aksident bërthamor, mund të themi me siguri se nuk do të dukej saktësisht si Çernobili, por gjithsesi do të ishte një nga fatkeqësitë më të mëdha njerëzore në Europë,” shtoi Anna.

I vendosur në brigjet e lumit Dnipro, centrali bërthamor i Zaporizhzhias (NPP), në qytetin Enerhodar, është i pushtuar që nga 4 marsi 2022, me mijëra punonjës të mbajtur peng.

Kjo shënoi herën e parë në histori që një central bërthamor funksional u kap në një zonë lufte.

Që nga shtatori 2022, gjashtë reaktorët e tij janë vendosur në gjendje të ndryshme ndalimi, të varur nga linja të brishta të furnizimit me energji nga jashtë dhe nga një staf minimal ukrainas i sjellë për të operuar objektet.

Davis tha: “Pyetjet se çfarë mund të ndodhë në rast aksidenti bazohen në përvojat historike me Çernobilin dhe Fukushimën.

“E kemi përjetuar këtë më parë dy herë. Prandaj është e natyrshme të pyesim: ‘A po ndodh sërish e njëjta situatë?’”

Një studim i fundit, i publikuar në revistën Military Medicine, është përpjekur t’i përgjigjet pyetjes se çfarë do të thoshte një aksident jo vetëm për Ukrainën, por për pjesën tjetër të Europës.

Duke përdorur të dhëna meteorologjike dhe një model përhapjeje atmosferike, studiuesit simuluan se si rrezatimi mund të përhapej në rast të një aksidenti të madh.

Në pjesën më të madhe të Europës, nivelet e ndotjes ka të ngjarë të mbeteshin relativisht të ulëta, sugjeron studimi, por situata ndryshon pranë centralit.

Në zonat në afërsi të Zaporizhzhias, nivelet e ndotjes mund të jenë jashtëzakonisht të larta.

Studimi tregon gjithashtu se pjesë të Ballkanit dhe Italisë mund të goditen nga përqendrime të larta rrezatimi në kushte të caktuara atmosferike.

Më herët, Instituti Hidrometeorologjik i Ukrainës ka hartëzuar renë radioaktive nga një rrjedhje e mundshme, duke treguar se ajo mund të arrijë deri në kufirin austriak.

Në total, 13 vende mund të preken, përfshirë Ukrainën, Bjellorusinë, Moldavinë, Lituaninë, Letoninë, Estoninë, Poloninë, Rumaninë, Serbinë, Hungarinë, Sllovakinë, Çekinë dhe Rusinë.

Deri tani, rreziqet nuk kanë qenë vetëm teorike.

Bombardimet e vazhdueshme të qytetit të afërt Enerhodar, si dhe shkatërrimi i Digës së Kakhovkës, që komprometoi nivelet e ujit në rezervuarin që furnizon me ujë ftohës centralin, kanë rritur ndjeshëm nivelin e kërcënimit.

Duke krahasuar Çernobilin me Zaporizhzhian, Davis tha: “Dallimi kryesor është se kjo është hera e parë që një shtet ka pushtuar centralin bërthamor të një shteti tjetër.

“Kjo nuk ishte parashikuar asnjëherë në të drejtën ndërkombëtare si mundësi.

“Kemi konsideruar sulme terroriste ndaj centraleve, pas 11 shtatorit… por si sulme të vetme.

“Kemi konsideruar gjithashtu vjedhjen e mbetjeve radioaktive për t’u përdorur në bomba.

“Por thelbi është se ky nuk është thjesht një central bërthamor dhe Rusia nuk është thjesht një pushtues.”

Pushtimi nuk është vetëm ushtarak. Është edhe korporativ.

Rosatom, gjiganti shtetëror rus i energjisë bërthamore, është shfaqur si aktor kryesor dhe përfitues i marrjes së Zaporizhzhias.

Vitin e kaluar, Rusia konfirmoi planet afatgjata që kompania të marrë drejtimin e centralit dhe ta lidhë atë me rrjetin e saj energjetik.

Prandaj është e pamundur që kjo “plaçkë lufte” jetike t’i dorëzohet Ukrainës pa llogaritje të shumta paraprake.

Davis theksoi se Rosatom nuk mund t’i rifillojë thjesht reaktorët, as ligjërisht dhe as teknikisht.

Centrali mbetet pronë ukrainase dhe disa nga reaktorët përdorin karburant bërthamor me origjinë amerikane.

Kjo do të thotë se çdo përpjekje e Rusisë për t’i operuar mund të shkelë ligjin amerikan dhe të shkaktojë një reagim ndërkombëtar.

Të gjashtë reaktorët janë aktualisht në gjendje ndalimi, një situatë që kërkon një proces kompleks dhe të monitoruar me kujdes për t’u kthyer mbrapsht.

Presidenti Volodymyr Zelensky u bëri thirrje aleatëve amerikanë dhe europianë të vendosin sanksione ndaj gjigantit bërthamor dhe individëve rusë që përfitojnë nga operacionet e tij ndërsa jetojnë në Perëndim.

Në një deklaratë prekëse në rrjetet sociale javën e kaluar, ai paralajmëroi:

“Sanksione totale do të thotë totale. Presidenti Trump mori hapa të fortë duke sanksionuar Lukoil dhe Rosneft.

“Ne i jemi mirënjohës atij. Ai mund të sanksionojë të gjithë energjinë e tyre, në veçanti energjinë bërthamore. Dhe ky do të ishte një mesazh i fuqishëm për europianët.

“Europianët kanë bërë shumë. Por ende nuk e kanë sanksionuar energjinë bërthamore ruse, Rosatom, personat dhe të afërmit e tyre, fëmijët e tyre, që jetojnë me paratë e tyre në Europë, në SHBA, që paguajnë me këto fitime për arsimimin e tyre në universitete europiane, që zotërojnë prona të paluajtshme në SHBA.