Modi viziton Izraelin: Çfarë është në agjendë dhe pse ka rëndësi?

Kryeministri indian Narendra Modi do të fillojë një vizitë dy-ditore në Izrael të mërkurën. Udhëtimi i parë i Modit në Izrael ishte në vitin 2017, kur ai ishte udhëheqësi i parë indian që vizitoi ndonjëherë vendin.

India ishte ndër vendet që kundërshtuan krijimin e Izraelit në vitin 1948 dhe për dekada të tëra ishte një nga kritikët më të fuqishëm jo-arabë të politikave të Izraelit ndaj palestinezëve. Ajo vendosi marrëdhënie diplomatike me Izraelin vetëm në vitin 1992, por që nga viti 2014, kur Modi erdhi në pushtet, marrëdhëniet midis dy vendeve kanë lulëzuar.

Me kë do të takohet Modi dhe për çfarë do të flasin?

Modi pritet të zbarkojë në aeroportin ndërkombëtar Ben Gurion jashtë Tel Avivit në mesditë.

Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu pritet ta mirëpresë Modin në aeroport, ashtu siç bëri gjatë vizitës së kryeministrit indian në vitin 2017. Të dy udhëheqësit janë planifikuar të zhvillojnë bisedime menjëherë pas kësaj.

Pastaj, Modi planifikon të mbajë një fjalim në Knesset, parlamentin izraelit, në Jerusalem. Më pas ai kthehet në Tel Aviv për të kaluar natën.

Mëngjesin e 26 shkurtit, Modi është planifikuar të vizitojë muzeun Yad Vashem, një memorial për viktimat e Holokaustit, përpara se të takohet me Presidentin izraelit Isaac Herzog. Modi dhe Netanyahu do të takohen përsëri dhe do të mbikëqyrin nënshkrimin e marrëveshjeve midis dy vendeve, përpara se Modi të largohet nga Izraeli në pasdite.

Në përgjithësi, Modi dhe Netanyahu synojnë ta përdorin këtë vizitë për të forcuar marrëveshjet strategjike ekonomike dhe të mbrojtjes midis Indisë dhe Izraelit, thanë zyrtarë nga të dyja palët.

“Ne nuk konkurrojmë, përkundrazi plotësojmë njëri-tjetrin”, tha JP Singh, ambasadori i Indisë në Izrael, për transmetuesin shtetëror All India Radio të hënën, duke folur për marrëdhëniet me Izraelin. “Izraeli është vërtet i mirë në inovacion, shkencë dhe teknologji. Prandaj, do të ketë shumë diskutime mbi inteligjencën artificiale, sigurinë kibernetike dhe teknologjinë kuantike.”

Të dy vendet nënshkruan një Traktat të ri Dypalësh për Investime në shtator të vitit të kaluar, duke zëvendësuar traktatin e investimeve të vitit 1996, për të ofruar “siguri dhe mbrojtje” për investitorët nga të dy vendet. Ata gjithashtu synojnë të përmirësojnë marrëveshjet ekzistuese dypalëshe të sigurisë në këtë takim.

Në një video të postuar në kanalet e mediave sociale të Ambasadës Izraelite të hënën, ambasadori i Izraelit në Indi, Reuven Azar, tha: “Partneriteti ynë ekonomik po fiton vrull të vërtetë. Ne nënshkruam një traktat dypalësh investimi dhe po ecim përpara për të nënshkruar një marrëveshje të tregtisë së lirë, shpresojmë këtë vit.”

Azar tha se Izraeli dëshiron të inkurajojë kompanitë indiane të infrastrukturës që të vijnë në Izrael për të ndërtuar dhe investuar në vend.

Ai shtoi: “Ne do të thellojmë marrëdhënien tonë të mbrojtjes duke përditësuar marrëveshjet tona të sigurisë.”

Në një postim X të tijin të dielën, Netanyahu shkroi se mezi pret të përshëndesë Modin në Jerusalem.

“Ne jemi partnerë në inovacion, siguri dhe një vizion të përbashkët strategjik. Së bashku, po ndërtojmë një bosht kombesh të përkushtuara ndaj stabilitetit dhe progresit”, shkroi ai.

“Nga inteligjenca artificiale te bashkëpunimi rajonal, partneriteti ynë vazhdon të arrijë nivele të reja”, shtoi Netanyahu.

Si janë marrëdhëniet Indi-Izrael?

Marrëdhëniet midis Indisë dhe Izraelit janë përmirësuar në mënyrë eksponenciale me kalimin e viteve. Ndërsa ishte ende nën sundimin britanik në vitet 1920 dhe 1930, India identifikohej fuqimisht me luftën palestineze për pavarësi.

Në vitin 1917, Mbretëria e Bashkuar nënshkroi Deklaratën e Balfourit, duke u premtuar hebrenjve që ishin zhvendosur nga Evropa për shkak të shtypjes së Adolf Hitlerit, një atdhe nën mandatin britanik në Palestinë. Kjo u kundërshtua nga shumë vende, përfshirë Indinë, e cila në atë kohë po luftonte kolonializmin britanik.

“Palestina u përket arabëve në të njëjtën kuptim që Anglia u përket anglezëve, ose Franca francezëve”, shkroi Mahatma Gandhi, luftëtari më i shquar i lirisë në Indi, i cili nderohet si babai i kombit, në një artikull në gazetën e tij javore Harijan më 26 nëntor 1938.

India ishte midis kombeve që kundërshtuan krijimin e Izraelit në vitin 1948. Në vitin 1949, India votoi gjithashtu kundër anëtarësimit të Izraelit në OKB. Ndërsa e njohu Izraelin si shtet në vitin 1950, vetëm në vitin 1992 të dy vendet formalizuan marrëdhëniet diplomatike dhe marrëdhëniet ekonomike u rritën gradualisht gjatë dy dekadave në vijim.

Që kur Modi u bë udhëheqës i Indisë në vitin 2014, ka pasur një ndryshim të madh në marrëdhëniet midis Indisë dhe Izraelit. Nëntë vjet më parë, Modi ishte kryeministri i parë indian që vizitoi ndonjëherë Izraelin.

India është aktualisht partneri i dytë më i madh tregtar i Izraelit në Azi, pas Kinës. Sipas Ministrisë së Punëve të Jashtme të Indisë, tregtia u rrit nga 200 milionë dollarë në vitin 1992 në 6.5 miliardë dollarë në vitin 2024.

Eksportet kryesore të Indisë në Izrael përfshijnë perlat, gurët e çmuar, naftën e automobilave, kimikatet, makineritë dhe pajisjet elektrike; importet përfshijnë naftën, makineritë kimike dhe pajisjet e transportit.

Azad Essa, një reporter i lartë në Middle East Eye dhe autor i librit të vitit 2023 “Homelands Hostile: The New Alliance Between India and Israel”, i tha Al Jazeera se vizita e Modit në Izrael, tregon se sa larg kanë evoluar marrëdhëniet e Indisë me Izraelin gjatë dekadës së fundit.

“Ndërsa ekzistonte një partneritet, ai ishte shumë më i kufizuar para Modit. [New] Delhi tani është shfaqur si aleati më i fortë jo-perëndimor i Izraelit, aq sa tani konsiderohet një ‘marrëdhënie e veçantë’, e rrënjosur në bashkëpunimin strategjik dhe konvergjencën ideologjike”, tha Essa.

“Kjo vizitë do të jetë mundësia e Netanyahut për të shprehur vlerësimin ndaj Modit dhe do të përdoret prej tij për t’u treguar izraelitëve se ai është një udhëheqës i respektuar dhe popullor në Jugun Global.”

Nën udhëheqjen e Modit, India është bërë klientja kryesore e armëve të Izraelit. Dhe në vitin 2024, gjatë luftës gjenocidale të Izraelit në Gaza, firmat indiane të armëve furnizuan Izraelin me raketa dhe eksplozivë, sipas një hetimi të Al Jazeera-s.

Partia nacionaliste hindu Bharatiya Janata (BJP) e Modit e sheh Indinë si një atdhe hindu, duke pasqyruar imazhin e Izraelit si shtet hebre. Si India ashtu edhe Izraeli e paraqesin “terrorizmin islamik” si një kërcënim kryesor, një etiketë që kritikët thonë se përdoret për të justifikuar politikat më të gjera anti-muslimane.

“Aleanca midis Indisë dhe Izraelit nuk ka të bëjë vetëm me shitjen ose tregtinë e armëve. Ka të bëjë me përqafimin e hapur të autoritarizmit dhe militarizmit nga India në ndërtimin e një shteti supremacist sipas imazhit të Izraelit”, tha Essa.

“Është gjithashtu një histori se si siguria, nacionalizmi dhe gjuha demokratike mund të përdoren për të justifikuar dhe normalizuar politikat gjithnjë e më joliberale, dhe kjo ka implikime për demokracitë kudo.”

Pse është e rëndësishme kjo vizitë?

Vizita e Modit vjen në një kohë tensionesh gjeopolitike në rritje dhe komplekse, në dhe përreth Lindjes së Mesme.

Pavarësisht marrëdhënieve të ngrohta midis dy vendeve në dekadat e fundit, udhëtimi i Modit vjen vetëm një javë pasi India iu bashkua më shumë se 100 vendeve në dënimin e zgjerimit de facto të Izraelit në Bregun Perëndimor të pushtuar. Nju Delhi nënshkroi deklaratën më 18 shkurt – një ditë më vonë se shumica – pasi fillimisht u duk hezitues.

Këtë javë, Netanyahu deklaroi se planifikon të formojë një bllok të ri rajonal vendesh, të cilin e quajti një aleancë “gjashtëkëndëshe”, për t’iu kundërvënë kombeve “radikale” sunite dhe shiite me shumicë.

Të dielën, Netanyahu tha se kjo aleancë do të përfshinte Izraelin, Indinë, Greqinë dhe Qipron, së bashku me shtete të tjera arabe, afrikane dhe aziatike të paemërtuara. Asnjë nga këto qeveri nuk e ka miratuar zyrtarisht këtë plan, përfshirë Indinë.

Megjithatë, analistët thanë se vizita e Modit do të shihet nga shumë si një mbështetje e politikave izraelite.

“Koha e vizitës është e rëndësishme sepse vjen në një kohë kur Netanyahu ka humbur besueshmëri të madhe në të gjithë botën, dhe fakti që udhëheqësi i të ashtuquajturës demokraci më e madhe në botë viziton Izraelin dhe i tregon dashuri Netanyahut, i cili ka një urdhër arresti në emrin e tij nga Gjykata Ndërkombëtare Penale, është një mbështetje e fortë për të dhe politikat e Izraelit”, tha Essa.

Vizita e Modit vjen gjithashtu në një kohë tensionesh të larta midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara.

India dhe Irani kanë pasur prej kohësh një marrëdhënie bashkëpunimi. Pasi Modi vizitoi Iranin në vitin 2016, të dy vendet nënshkruan një marrëveshje të madhe, duke i lejuar Indisë të zhvillonte portin strategjik të Chabaharit në bregdetin juglindor të Iranit. Megjithatë, pasi SHBA-të vendosën sanksione shtesë ndaj Iranit vitin e kaluar dhe kërcënuan të penalizojnë të gjitha vendet që bëjnë biznes me Teheranin, India thuhet se ka filluar të largohet nga Chabahar.

Në qershor 2025, India nuk iu bashkua dënimit të Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait (SCO) të sulmeve të Izraelit ndaj Iranit gjatë luftës 12-ditore midis Iranit dhe Izraelit. Megjithatë, ajo iu bashkua një dënimi të mëvonshëm nga grupi BRICS i ekonomive të mëdha në zhvillim të sulmeve izraelite dhe amerikane ndaj Iranit.

SHBA-të, të cilat kanë ushtruar presionin e tyre ndaj Indisë gjatë vitit të kaluar në shenjë hakmarrjeje për blerjen e naftës ruse, po ndërtojnë një gamë të gjerë asetesh ushtarake në Detin Arabik, pranë Iranit, ndërsa Presidenti Donald Trump rrit presionin ndaj Iranit për të rënë dakord për një marrëveshje mbi programin e tij bërthamor dhe stokun e raketave balistike.

Trump tha të premten e kaluar se po shqyrtonte një sulm të kufizuar ndaj Iranit nëse Teherani nuk arrin një marrëveshje me SHBA-në. “Mendoj se mund të them se po e shqyrtoj këtë”, u tha ai gazetarëve.

Irani ka thënë se po kërkon një zgjidhje diplomatike, por do të mbrohet nëse Uashingtoni përdor veprime ushtarake.

Analistët thonë se Izraeli ka të ngjarë të jetë një pjesëmarrës në vijën e parë në çdo përshkallëzim që mund të pasojë sulmet amerikane ose hakmarrjen iraniane./ Al Jazeera.