NATO përballë Rilindjes Gjeopolitike Ruse: Sfidat për Shtetet Anëtare në Evropën Qendrore, Lindore dhe në Ballkanin Perëndimor

Prof.Dr.Muhamet Racaj,general major
Universiteteti”Nënë Tereza”,Shkup

Abstrakti
Ky punim shqyrton përballjen e NATO-s me kërcënimet e lindura nga rilindja gjeopolitike e Rusisë
dhe ndikimin e saj mbi sigurinë dhe stabilitetin e shteteve anëtare të NATO-s, veçanërisht ato në
Evropën Qendrore, Lindore dhe Ballkanin Perëndimor. Pas Luftës së Ftohtë, këto shtete kanë kaluar
në një periudhë të rëndësishme transformimi dhe modernizimi të forcave të tyre të mbrojtjes, duke u
përpjekur të integrohen në strukturat euroatlantike. Ky punim do të analizojë tërësisht ndikimin e
politikave të Rusisë në këtë rajon, duke përfshirë kërcënimet hibride, dezinformimin dhe mbështetje
për aktorë anti-NATO, si dhe mundësitë dhe sfidat që këto shtete kanë për t’u mbrojtur dhe ruajtur
stabilitetin e sigurisë. Në fund, do të ofrohen rekomandime për përmirësimin e bashkëpunimit dhe
qëndrueshmërisë rajonale përmes angazhimit të thelluar të NATO-s dhe forcimit të kapaciteteve të
sigurisë.
Fjalët kyçe: NATO, Rusia, siguria, kërcënimet hibride, mbrojtja, integrimi euroatlantik,
bashkëpunimi rajonal.
Hyrja
Në vitet e pas Luftës së Ftohtë, shtetet e Evropës Lindore dhe Ballkanit Perëndimor kaluan nga një
periudhë e tensionuar dhe e izoluar në një fazë të re të partneritetit me NATO-n dhe integrimit të
mundshëm në strukturat euroatlantike. Ky proces ka qenë i shoqëruar nga një sërë sfidash dhe
mundësish që janë reflektuar në ndryshimet politike, ushtarake dhe sociale.
Megjithatë, ndonëse shumica e këtyre shteteve kanë arritur të përparojnë dhe të integrohen në
NATO, kërcënimet nga Rusia kanë mbetur një faktor i rëndësishëm destabilizues në këtë rajon.
Përballë rilindjes së fuqisë ushtarake dhe politike të Rusisë, shtetet e Ballkanit Perëndimor, si dhe ato
të Evropës Qendrore dhe Lindore, janë të detyruara të përballen me kërcënime që shpesh janë të
natyrës hibride. Këto kërcënime përfshijnë fushata dezinformimi, ndihmën për aktorë anti-NATO
dhe destabilizimin politik dhe shoqëror në këto shtete. Në këtë kontekst, është e nevojshme që NATO
të ofrojë mbështetje të vazhdueshme për të ruajtur integritetin dhe sigurinë e këtyre shteteve.
Ky punim do të shqyrtojë sfidat dhe mundësitë që kanë këto shtete për të përballuar kërcënimet e
Rusisë, si dhe do të analizojë rolin e NATO-s në forcimin e kapaciteteve të mbrojtjes dhe
përmirësimin e qëndrueshmërisë rajonale.
Në përmbajtjen e këtij punimi, do të shqyrtohen disa aspekte kyçe të marrëdhënieve të NATO-s me
shtetet që përbëjnë rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe Evropës Lindore, duke përfshirë gjithashtu

reforma të mbrojtjes, integrimin euroatlantik dhe menaxhimin e kërcënimeve të mundshme nga
Rusia. Roli i NATO-s si një faktor stabilizues dhe mbështetës do të trajtohet në këtë analizë, si dhe
mundësitë për thellimin e bashkëpunimit rajonal për të rritur qëndrueshmërinë e këtyre shteteve
përballë sfidave që kanë përpara.

2. Evolucioni i Partneritetit me NATO-n
Pas rënies së Bashkimit Sovjetik dhe përfundimit të Luftës së Ftohtë, NATO u bë një instrument kyç
në krijimin e një arkitekture të sigurisë dhe stabilitetit në Evropën Lindore dhe Ballkanin Perëndimor.
Fillimi i bashkëpunimit të NATO-s me shtetet e Evropës Lindore pas vitit 1990 ka qenë një hap i
rëndësishëm për zgjerimin e organizatës dhe për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit në këtë rajon. Disa
shtete të Evropës Lindore, të tilla si Polonia, Çekia dhe Hungaria, kaluan në një periudhë të
integrimit të shpejtë me NATO-n. Këto vende, duke pasur përvojë nga periudha komuniste dhe duke
kërkuar siguri, shohin NATO-n si një mbështetje të rëndësishme për zhvillimin e tyre të brendshëm
dhe mbrojtjen nga kërcënimet e mundshme.
Një nga iniciativat më të rëndësishme të NATO-s për përfshirjen e këtyre shteteve ishte “Partneriteti
për Paqe” (PfP). Ky program i ofroi mundësinë shteteve të Evropës Lindore të bashkëpunonin me
NATO-n pa u angazhuar menjëherë për t'u bërë anëtarë të plotë. Kjo mundësi ndihmoi në ndërtimin e
besimit dhe përgatitjen e vendeve për të përballuar sfidat e reja të sigurisë. Gjithashtu, Këshilli i
Partneritetit Euroatlantik (EAPC) u krijua për të ofruar një forum për bisedime dhe koordinim
ndërmjet NATO-s dhe partnerëve të saj të ndryshëm. Ky mekanizëm ka ndihmuar në forcimin e
lidhjeve dhe ka rritur besimin e shteteve të Evropës Lindore se mund të kontribuonin në paqen dhe
sigurinë rajonale dhe ndërkombëtare.
Nga ana tjetër, marrëdhëniet me Rusinë dhe Ukrainën janë bërë më të ndërlikuara. Pas përfundimit të
Luftës së Ftohtë, Rusia ka pasur një interes të vazhdueshëm për të ruajtur ndikimin e saj në Evropën
Lindore dhe Ballkanin, dhe shumë herë ka kundërshtuar zgjerimin e NATO-s drejt lindjes. Ky
tension i vazhdueshëm ka kontribuar në përkeqësimin e marrëdhënieve të NATO-s me Rusinë, e cila
shihte zgjerimin e NATO-s si një kërcënim për sigurinë e saj. Në të njëjtën kohë, marrëdhëniet me
Ukrainën janë zhvilluar në një mënyrë të ngjashme, pasi Ukraina ka kërkuar mbështetje nga NATO
për të siguruar sovranitetin e saj dhe për të mbrojtur integritetin territorial të vendit.¹
Suksesi i evolucionit dhe Partneritetit me NATO-n është fokusuar në këto veprimtari konkrete:
• Bashkëpunimi me vendet e Evropës Lindore u intensifikua pas rënies së Murit të Berlinit.¹
• Iniciativa “Partneriteti për Paqe” (PfP), lansuar në 1994, shërbeu si platformë e integrimit gradual të
vendeve ish-komuniste.²
• Krijimi i Këshillit të Partneritetit Euroatlantik forcoi strukturën e dialogut ndërmjet NATO-s dhe
vendeve jo-anëtare, përfshirë Rusinë dhe Ukrainën në fazat fillestare.³

3. Sfidat në Reformën e Mbrojtjes dhe Sigurisë
Një nga sfidat kryesore për shtetet e Evropës Lindore dhe Ballkanit Perëndimor që u bashkuan në

NATO është transformimi dhe modernizimi i forcave të tyre të armatosura. Pas periudhës komuniste,
shumë shtete kishin ushtri të vjetra dhe të pamundura për t’u integruar me standardet e NATO-s. Ky
proces i reformës është një hap i domosdoshëm për t’i bërë ato të gatshme për angazhimin e plotë me
aleancën, dhe ka përfshirë rritjen e kapaciteteve operacionale, forcimin e strukturave komanduese
dhe kontrollit dhe adoptimin e standardeve të NATO-s në fushën e mbrojtjes.
Një tjetër sfidë ka qenë ri-integrimi i ushtarakëve në shoqëri pas shërbimit të detyruar ushtark.Shumë
shtete si Bullgaria, Rumania, dhe më vonë edhe shtetet e Ballkanit përëndimor si Republika e
Kroacia,Maqedonisë së Veriut,Shqipërija, Kosova, Mali i Zi dhe Bosnja dhe Hercegovina kanë
përballur vështirësi të ndryshme me proceset e adaptimit dhe reformimit të strukturave të mbrojtjes,
përfshirë trajnimin dhe formimin e një force moderne që mund të funksionojë si pjesë e NATO-s. Ky
proces i integrimit ka kërkuar angazhim të konsiderueshëm dhe burime për të krijuar një forcë që jo
vetëm është e gatshme të mbrojë vendin, por gjithashtu kontribuon në operacione të përbashkëta të
NATO-s në kuadër të paqes dhe sigurisë ndërkombëtare.²
4. Rreziqet nga Rusia në Ballkanin Perëndimor
Një nga rreziqet më të mëdha që këto shtete përballen është ndikimi i Rusisë në Ballkanin
Perëndimor. Rusia ka përdorur një sërë mjetesh për të minuar stabilitetin e rajonit dhe për të penguar
përpjekjet e shteteve të Ballkanit për të arritur integrimin në NATO. Ajo ka përdorur dezinformimin
dhe manipulimin e opinionit publik për të ndikuar në vendimet politike të këtyre shteteve. Po ashtu,
Rusia ka mbështetur aktorë dhe organizata që janë kundër anëtarësimit në NATO dhe që përpiqen të
destabilizojnë regjimet demokratike në këto shtete.
Një shembull i rëndësishëm është situata në Mal të Zi, ku Rusia është akuzuar për përpjekje për të
minuar qeverinë e Malit të Zi dhe për të penguar procesin e anëtarësimit të vendit në NATO. Po
ashtu, Bosnja dhe Hercegovina janë përballur me kërcënime të ngjashme, ku Rusia ka mbështetur
grupet dhe individët që kundërshtojnë integrimin e vendit në struktura euroatlantike.³
Kosova, gjithashtu, është një shembull i rëndësishëm i sfidave të sigurisë që ka përballuar rajoni.
Mungesa e një koordinimi të duhur institucional ka krijuar një hapësirë për ndikimin rus dhe
përfshirjen e saj në veprimtari destabilizuese, duke përfshirë mbështetje për grupe politike dhe
organizata që kundërshtojnë paqen dhe sigurinë në rajon.⁴ Rusia ka përdorur një gamë të gjerë
taktikash për të ndikuar në destabilizimin e Ballkanit përëndimor siq janë:
• Rusia ka ndërtuar rrjete ndikimi përmes mediave, aktorëve politikë dhe mbështetjes për grupime
anti-NATO.⁷
• Tentativa për grusht shteti në Mal të Zi (2016) dhe ndarja etnike në Bosnje ilustrojnë rreziqet
reale.⁸
• Kosova përballet me rrezik të shtuar për destabilizim përmes grupeve hibride dhe rrjeteve
kibernetike.⁹
5. Qëndrueshmëria Rajonale dhe Roli i NATO-s
Përballë këtyre kërcënimeve, një nga rolet kyçe të NATO-s është të sigurojë mbështetje për shtetet e
Ballkanit dhe Evropës Lindore për të ndërtuar qëndrueshmërinë rajonale dhe për të parandaluar
mundësinë e destabilizimit të sigurisë. NATO ka ndërmarrë disa programe për të ndihmuar në

zhvillimin e kapaciteteve të sigurisë, duke përfshirë trajnime për luftën kundër dezinformimit dhe
mbështetje për forcimin e kapaciteteve të sigurisë kibernetike. Kjo është bërë e mundur përmes
iniciativave të NATO-s që përfshijnë mbështetje për anëtarët e NATO-s dhe integrimin e shteteve
aspirante, duke ndihmuar në forcimin e kapaciteteve të mbrojtjes dhe duke rritur qëndrueshmërinë e
këtyre shteteve ndaj kërcënimeve të mundshme.Roli I NATO-s për qendrushmerinë rajonale është
fokusuar në këto aktivitete:
• NATO ka lansuar programe për ndërtimin e kapaciteteve kibernetike dhe luftimin e dezinformimit
në rajon.¹⁰
• Mbështetja për aspirantët si Bosnja, Kosova dhe stabilizimi i marrëdhënieve me Serbinë janë
kyçe.¹¹
• Rekomandohet thellimi i bashkëpunimit ndërmjet NATO-s dhe BE-së në Ballkanin Perëndimor.¹²

Përfundim:
• Rusia mbetet kërcënimi kryesor për integritetin dhe sigurinë evropjane dhe e rajonit të Ballkanit
përëndimor.
Përfundimisht, ky punim thekson rëndësinë e mbështetjes së vazhdueshme të NATO-s për shtetet e
Ballkanit Perëndimor dhe Evropës Lindore në përpjekjet e tyre për të ruajtur sigurinë dhe stabilitetin
në një kohë kur kërcënimet nga Rusia janë gjithnjë e më të pranishme. Forcimi i kapaciteteve të
sigurisë, koordinimi më i ngushtë dhe përmirësimi i integrimit të këtyre shteteve në strukturat
euroatlantike janë elemente kyçe për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit në këtë rajon të rëndësishëm
NATO ka luajtur dhe vazhdon të luajë një rol kyç në ruajtjen e sigurisë dhe stabilitetit në Evropë,
sidomos për shtetet që ndodhen në vijën e parë të përballjes me kërcënimet nga Rusia. Partneriteti me
këto shtete, reformat e mbrojtjes dhe mbështetja për integrimin euroatlantik janë elementë të
rëndësishëm për forcimin e qëndrueshmërisë evropjane dhe rajonale. Megjithatë, sfidat janë të mëdha
dhe kërkojnë një angazhim më të thelluar për të parandaluar çdo mundësi destabilizimi nga aktorët që
kanë interes në dobësimin e NATO-s dhe unitetit evropian.
Rekomandime:
Rekomandimet e mëtejshme përfshijnë thellimin e bashkëpunimit evropjan dhe rajonal me forcimin
e koordinimit të sigurisë ndërmjet shteteve të Ballkanit Perëndimor dhe NATO-s për të mundësuar
një përgjigje të përbashkët dhe të efektshme ndaj kërcënimeve të mundshme të sigurisë nga Rusia
dhe aktorët e tjerë destabilizues.⁵me aktivitete konkrete siq janë:
• Forcimi i bashkëpunimit ndërmjet shteteve të NATO-s dhe shteteve të Ballkanit Perëndimor për
zhvillimin e mëtejshëm të kapaciteteve të sigurisë.
• Rritja e koordinimit evropjan dhe rajonal për të parandaluar përhapjen e ndikimeve të dëmshme nga
Rusia dhe aktorë të tjerë të jashtëm.
• Përshtatja e mëtejshme e institucioneve të brendshme të mbrojtjes dhe sigurisë në përputhje me
standardet e NATO-s.

Literatura e shfrytëzuar:
1.NATO Archives, 1990–1995 Reports
2.Smith, M. (2017). Partnership for Peace: A NATO Initiative.
3.Euro-Atlantic Partnership Council – NATO.int
4.Daalder, I., & Goldgeier, J. (2006). NATO Expansion: A Debate Renewed.
5.RAND Corporation. (2003). Defense Reform in Central and Eastern Europe.
6.OSCE & NATO Joint Assessments 2008–2022
7.Lucas, E. (2014). The New Cold War.
8. Balkan Insight Reports, 2016–2023
9.Kosovar Centre for Security Studies (KCSS), Annual Report 2022
10.NATO StratCom Centre of Excellence
11.EU-NATO Joint Declarations on Western Balkans
• Council of the EU (2023). Strategic Compass for Security and Defence