Lufta e Gjeneratës së Pestë: Kur shteti shembet para se të shpallet lufta

Autor: Prof. Dr. Muhamet Racaj
Gjeneral-major në pension
Universiteti “Nënë Tereza”, Shkup

Nga përvoja ime shumëvjeçare në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes, një gjë është bërë e qartë: lufta nuk është më ajo që njohëm në shekullin XX. Sot, shtetet nuk rrëzohen domosdoshmërisht nga tanket në kryeqytet apo nga pushtimi klasik i territorit. Ato shemben shumë më herët – në heshtje, në hapësirën digjitale, në mendjen e shoqërisë dhe në paralizën e institucioneve.
Ajo që quhet Lufta e Gjeneratës së Pestë (5GW) përfaqëson transformimin më të thellë të konceptit të konfliktit modern. Nga qendra strategjike e USINDOPACOM-it në Guam, kundërgoditja nuk nis me zbarkime ushtarake, por me dominim satelitor, sulme kibernetike, operacione informative dhe goditje precize. Brenda 24 orëve paralizohet infrastruktura kritike; brenda 48 orëve, shteti pushon së funksionuari si entitet ushtarak dhe politik efektiv. Jo për shkak të pushtimit, por për shkak të humbjes së koherencës.
Në këtë lloj lufte, armët kryesore nuk janë më topat dhe raketat, por kontrolli i informacionit, i rrjeteve energjetike, i sistemit financiar dhe i besimit publik. Fronti nuk është më gjeografik – ai është kognitiv, institucional dhe digjital. Shteti humb në momentin kur nuk arrin më të marrë vendime, të komunikojë me qytetarët dhe të ushtrojë autoritet funksional.
Guam nuk është thjesht një bazë ushtarake. Ajo simbolizon arkitekturën e re të fuqisë globale, ku operacionet tokësore, ajrore, detare, kibernetike dhe hapësinore integrohen në një sistem të vetëm komandimi. Kjo tregon se edhe konfliktet që duken lokale menaxhohen nga qendra globale, ku distanca gjeografike ka humbur rëndësinë strategjike.
Rasti i Venezuelës, real apo i perceptuar në diskursin ndërkombëtar, ilustron qartë këtë paradigmë. Ndërhyrja nuk konceptohet më si pushtim klasik, por si “korrigjim gjeopolitik” në emër të stabilitetit, rendit apo balancës strategjike. Në luftën e gjeneratës së pestë, kufiri midis mbrojtjes, parandalimit dhe agresionit bëhet i paqartë. Lufta nuk shpallet, por pasojat e saj janë të prekshme dhe të thella për shoqërinë e synuar.
Për shtetet e vogla dhe të mesme, ky realitet është veçanërisht alarmues. Ushtri tradicionale pa mbrojtje kibernetike, pa reziliencë institucionale dhe pa kontroll të hapësirës informative janë thellësisht të ekspozuara. Dobësia kryesore nuk qëndron te mungesa e armëve, por te mungesa e kapaciteteve të integruara shtetërore.
Mbrojtja moderne sot matet me aftësinë për të mbajtur funksionale infrastrukturat kritike, për të mbrojtur hapësirën kibernetike, për të edukuar strategjikisht elitën politike dhe për të ruajtur besimin e qytetarëve në institucionet shtetërore. Pa këto elemente, sovraniteti mbetet vetëm një koncept juridik, jo një realitet funksional.
Lufta e gjeneratës së pestë është luftë e heshtur, por shkatërruese. Ajo synon të thyejë vullnetin dhe funksionalitetin e shtetit përpara se të lindë rezistenca. Në këtë kuptim, shteti nuk humb kur pushtohet, por kur pushon së funksionuari.
Shekulli XXI, jam i bindur, nuk do të mbahet mend për betejat e mëdha tokësore, por për momentet kur një shtet u zgjua dhe kuptoi se lufta kishte përfunduar pa u shpallur kurrë. Dhe kjo është sfida më e madhe strategjike e kohës sonë.