A është Kosova e gatshme për anëtarësim në NATO; pengesat dhe drita në fund të tunelit?

Nga Admin7 Me Jan 14, 2026

Prof.dr.Muhamet Racaj Gjeneral-Major në pension
Universiteti”Nënë Tereza”,Shkup

Hyrje
Siguria në Ballkanin Perëndimor nuk është thjesht një çështje lokale, por një domosdoshmëri urgjente për stabilitetin e të gjithë familjes euroatlantike. Sot, pyetja që shtrohet në qarqet më të larta diplomatike dhe ushtarake është: A është Kosova gati për anëtarësim në NATO? Për t’iu përgjigjur kësaj, duhet analizuar rrugëtimi i suksesshëm i Republikës së Maqedonisë së Veriut, një proces i udhëhequr nga figura ushtarake që ndërtuan themelet e sigurisë moderne nën ombrellën e aleancës më të fuqishme në botë.

Ekspertiza e Gjeneral Major Muhamet Racajt: Arkitekti i Transformimit
Rrugëtimi i Maqedonisë së Veriut drejt NATO-s mban vulën e profesionistëve që u rritën bashkë me ushtrinë. Prof. Dr. Muhamet Racaj, gjeneral major në lirim, shërben si shembull i gjallë i këtij transformimi. Me një karrierë 43-vjeçare në shërbim ushtarak, duke filluar nga nëntetari e deri në gradën Gjeneral Major dhe Zëvendës Kryeshef i Shtabit të Përgjithshëm të Armatës të Republikës të Maqedonisë së Veriut (ARMV), ai ka qenë koordinator i drejtpërdrejtë i reformave strategjike.
Gjeneral Racaj kujton se si u rrit së bashku me armatën që nga pranimi i ushtarit të parë në kazermën e Ohrit, Pançe Jamandiev nga Velesi, më 13.04.1992. Një moment kyç i angazhimit të tij ndërkombëtar ishte viti 2010 në Podgoricë, ku ai prezantoi personalisht Programin për Partneritet për Paqe në Armatën e Malit të Zi. Ky aktivitet dëshmoi rolin e ARMV-së si lidhëse dhe eksportuese e stabilitetit rajonal. Për pjesëtarët e Armatës me gradë gjenerali, kjo paraqet kurorën e karrierës së tyre profesionale, duke ndjerë kënaqësi për përfshirjen e shumë oficerëve shqiptarë në formimin e një armate të përbashkët e profesionale.

Rrugëtimi Teknik: Nga viti 1992 deri te Protokolli i Anëtarësimit
Sipas dëshmive të Gjeneral Racajt, rrugëtimi i RMV-së drejt NATO-s ishte një maratonë teknike dhe strategjike që duhet të shërbejë si model për Kosovën:
• Janar 1992: Miratimi i Ligjit për mbrojtje – ligji i parë sistematik i Maqedonisë së pavarur.
• Mars 1992: Marrja e plotë e kufirit dhe krijimi i sovranitetit mbi shtetin.
• Qershor 1992: Letra e parë drejtuar NATO-s për shprehjen e qëllimit për bashkëpunim.
• Dhjetor 1993: Vendimi i Kuvendit për hyrjen në anëtarësimin në NATO.
• Nëntor 1994: Nënshkrimi i marrëveshjes për bashkëpunimin bilateral me SHBA.
• Maj 1995: Vizita e parë zyrtare në nivel ministror në SHBA dhe ceremonia në Pentagon.
• Maj 1995: Biseda me Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së, Boutros Ghali.
• Nëntor 1995: Anëtarësimi në Partneritetin për paqe.
• Maj 1996: NATO pranon programin e parë individual dhe nënshkrimi i SOFA-s së parë në Shkup.
• Korrik 1996: Hapja e Zyrës për lidhje në selinë në Bruksel.
• 1997: Realizimi i stërvitjes komanduese shtabore dhe ushtrimit taktik “Shpëtimtari 97”.
• Transformimi: Kalimi nga shërbimi obligativ në armatën profesionale interoperabile me standardet e NATO-s.
• Misionet: Pjesëmarrja në misione paqësore të NATO-s, BE-së dhe OKB-së, ku profesionalizmi u vërtetua me nota më të larta.

Pengesat Politike dhe Roli i SHBA-së
Analisti Saim Tahiraj vlerëson se perspektiva e Kosovës nuk është e mbyllur, por kërkon konsensus të plotë politik. “Pa një dakordim të plotë politik brenda Aleancës, çdo hap drejt anëtarësimit mbetet i vështirë,” shprehet ai, duke rikujtuar se sfidat si harmonizimi i kapaciteteve ushtarake mbeten kyçe. Megjithatë, rritja e interesimit të SHBA-së për stabilitetin rajonal mund ta përshpejtojë këtë proces.
Siç thekson Gjeneral Racaj, me anëtarësimin në NATO, shteti e zgjidh dilemën e vet të sigurisë me fqinjët. Shtetet e vogla në Ballkan me “armatat qesharake në miniaturë” detyrohen të bashkëpunojnë nën ombrellën e Amerikës. Siguria përforcohet përmes Nenit 5, ku sulmi ndaj një anëtareje është sulm ndaj të gjithëve, duke krijuar një mbrojtje dramatike.
Përfitimet e Anëtarësimit: Përtej Sigurisë Ushtarake
Anëtarësimi në NATO sjell përfitime kolosale që prekin çdo sferë të jetës:
• Ekonomia: Vendet e NATO-s shihen si porte të sigurta për investime. Çekia, pas anëtarësimit, pati një bum investimesh prej 9 miliardë eurosh. Investitorët e huaj i kthejnë sytë nga vendet me ekonomi të konsoliduar dhe të sigurt.
• Shteti Ligjor: NATO i detyron politikanët të ndërtojnë një demokraci funksionale, të krijojnë shtetin ligjor dhe të forcojnë institucionet.
• Roli Ndërkombëtar: Vendi fiton një peshë të lartë lobingu dhe rritet roli i tij në arenën ndërkombëtare.
• Modernizimi: Realizimi i reformave dhe pajisja me armatim modern, duke dalë nga gjendja alarmante e pajisjeve të vjetruara.

Sfida e Përfaqësimit dhe Mesazhi për Kosovën
Një pikë kritike që Gjeneral Racaj nënvizon është nevoja për implementimin e rishikimeve strategjike të mbrojtjes (si ai i 2018-2028). Ai përmend se në vitin 2018 la pas vetes 1366 shqiptarë në Armatën e Maqedonisë së Veriut, por thekson se mbetet problem përfaqësimi i drejtë i oficerëve dhe administratorëve civilë, shpesh për shkak të “veshëve të shurdhër” të politikës.
Ai jep dy porosi jetike nga përvoja e tij:
• Nëse nuk keni besim në vartësit, atëherë mos e pritni lojalitetin e tyre.
• Mos i nënçmoni, nënvlerësoni dhe mos i ngacmoni ushtarakët, sepse vetë profesioni i tyre është sakrifica e tyre.
Përfundim
Në ombrellën e sigurisë të NATO-s, paqja është e siguruar. Për Kosovën, drita në fund të tunelit ekziston nëse faktorët gjeopolitikë përputhen në favor të saj. Për institucionet dhe qytetarët, njohja e sfidave dhe përgatitja serioze mbeten çelësi. Siç thotë Gjeneral Major Racaj, duke cituar nobelistin Orhan Pamuk: “Kuptimi i çdo momenti fitohet më vonë dhe jo gjatë kohës që jetoni”. Anëtarësimi do të jetë momenti kur të gjitha sakrificat do të marrin kuptimin e tyre të plotë në një botë që në mënyrë permanente ka luftëra.