NATO, Rusia dhe dobësia Evropiane: Sfida të sigurisë në epokën e re gjeopolitike
Prof.dr.Muhamet Racaj, gjeneral-major
Universiteti”Nënë Tereza”,Shkup
Abstrakti
Ky studim trajton sfidat e sigurisë me të cilat përballet NATO dhe Evropa si pasojë e agresionit rus ndaj Ukrainës dhe perceptimeve të dobësisë transatlantike. Qëllimi është të kuptohet ndërveprimi mes masave mbrojtëse të NATO-s, strategjisë agresive të Vladimir Putinit dhe pasivitetit strategjik të Evropës. Metodologjia përdor analizë krahasimore të ngjarjeve të fundit, deklaratave politike dhe dokumenteve të aleancës për të argumentuar se balanca e sigurisë globale po ndryshon. Gjetjet theksojnë rritjen e pranisë ushtarake të NATO-s, ambicien ruse për të diktuar kushtet e paqes dhe dështimet institucionale të Evropës në ndërtimin e kapaciteteve mbrojtëse e ekonomike. Në përfundim, studimi nënvizon se pa një rrugë të koordinuar midis NATO-s dhe Evropës, kërcënimi rus do të mbetet dominant, duke sfiduar jo vetëm Ukrainën, por edhe arkitekturën e sigurisë euro-atlantike.
Fjalë kyçe: NATO, Rusia, Siguria Evropiane, Ukraina, Gjeopolitika, Putin, Mbrojtja Kolektive
Hyrje
Pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, arkitektura e sigurisë ndërkombëtare është përballur me krizat më serioze që nga fundi i Luftës së Ftohtë. NATO është detyruar të rikthejë dimensionin klasik të mbrojtjes kolektive, ndërsa Rusia nën drejtimin e Vladimir Putinit e shfrytëzon fuqinë ushtarake si mjet presioni ndaj fqinjëve dhe Perëndimit. Në këtë realitet të ri, Evropa përballet me paradoksin e rolit të saj: ajo zotëron kapacitete ekonomike të mëdha dhe vlera demokratike universale, por mbetet e varur nga garancitë e jashtme për mbrojtjen dhe sigurinë.
Problemi qendror i këtij studimi është si të ndërveprojnë këto tre dinamika:
▪︎ Mbrojtja e NATO-s,
▪︎ Agresioni i Rusisë dhe
▪︎ Plogështia strategjike e Evropës – duke krijuar një rreth vicioz të pasigurisë.
Objektivat janë të shqyrtojnë masat konkrete të ndërmarra nga NATO, të analizojnë mesazhin strategjik të Putinit si presion mbi Ukrainën, Evropën dhe SHBA-të, si dhe të vënë në pah kufizimet politike e ekonomike të Evropës në përshtatjen me këtë krizë.
Rëndësia e këtij hulumtimi qëndron në faktin se çështja prek jo vetëm kufijtë e Evropës Lindore, por gjithë ekuilibrin gjeopolitik global.
Pjesa Kryesore
NATO dhe përforcimi i pranisë në lindje
Që nga fillimi i agresionit rus ndaj Ukrainës, NATO ka forcuar ndjeshëm praninë e saj ushtarake në kufijtë lindorë të Aleancës. Janë vendosur njësitë shumëkombëshe në vende si Polonia, Lituania, Letonia dhe Estonia për të dërguar një mesazh të qartë parandalues ndaj agresionit rus³. Që nga shtatori 2025, pas një incidenti ku rreth 20 dronë rusë depërtuan në hapësirën ajrore të Polonisë, NATO ka filluar operacionin “Eastern Sentry” për të forcuar mbrojtjen ajrore në këtë rajon, duke përfshirë avionë luftarakë nga Franca, Gjermania, Danimarka dhe Mbretëria e Bashkuar¹²³.
Kjo strategji përfshin jo vetëm forca tokësore, por edhe një koordinim të fuqishëm ajror dhe mbrojtje shumë-shtresore nga kërcënimet e dronëve, raketave dhe avionëve me rrezik të lartë. Për më tepër, shtetet baltike, të cilat nuk zotërojnë kapacitete të plota mbrojtjeje ajrore, mbrohen nga avionët e aleatëve si Gjermania dhe Holanda. Kjo frymë solidariteti dhe koordinimi është themelor për funksionimin efektiv të NATO-s në këto kushte sfiduese⁴.
Në vitin 2025, NATO ka rritur objektivin për shpenzimet mbrojtëse duke kërkuar nga anëtarët që të arrijnë deri në 5% të PBB-së brenda një dekade për të përballuar kërcënimet e reja të sigurisë, me përqendrim në kapacitete të avancuara ushtarake, kyç në mbrojtjen kolektive⁵. Kjo përbën një rritje substanciale nga synimi i mëparshëm prej 2%, që u vlerësua si i pamjaftueshëm ndaj krizës së vazhdueshme në Ukrainë dhe rrezikut rus.
Strategjia e agresionit rus dhe dimensionet e presionit diplomatik
Presidenti Vladimir Putin përdor strategji shumëdimensionale për të influencuar dinamikat rajonale dhe globale. Sulmet e vazhdueshme me dronë dhe raketa mbi Ukrainën, si dhe shtyrjen e qellimit (temporizimit) dhe eskalimi në hapësirat ajrore të vendeve anëtare të NATO-s, janë pjesë e një fushate për të diktuar kushtet e paqes dhe për të shkaktuar ndarje brenda strukturës⁶. Mesazhet e tij politike janë të dyfishta: fuqizimi ushtarak i Rusisë, që pretendon të jetë në epërsi, shoqërohet me thirrje për negociata me kushtet e Moskës, duke tentuar të përçajë partnerët perëndimorë⁷.
Putini paralajmëron se pranimi i pranisë ushtarake të NATO-s në Ukrainë do të konsiderohet një objektiv legjitim ushtarak, duke kërcënuar kështu me përshkallëzim të konfliktit përtej kufijve të Ukrainës. Ky mesazh u përsërit edhe në fjalimet e tij publike në Kinë dhe në territoret ruse, ku ai përdor një retorikë të ashpër për të justifikuar veprimet ushtarake dhe për të dobësuar rezistencën ukrainase⁶.
Nga ana tjetër, Putini përdor gjithashtu një retorikë pozitive ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Donald Trumpit, duke shfaqur një qasje që synon të mobilizojë fuqitë pro-ruse në SHBA dhe të krijojë terren për bisedime të preferuara nga Rusia. Kjo paraqet një politikë të sofistikuar të ndërthurjes së diplomacisë me aksione ushtarake dhe propagandistike⁷.
Dobësia strategjike e Evropës
Pavarësisht kapaciteteve ekonomike dhe vlerave demokratike, Evropa mbetet e kufizuar në rolin e saj strategjik dhe mbrojtës. Fragmentarizimi i blerjeve ushtarake, mungesa e një tregu financiar të unifikuar dhe politikave kombëtare që prioritojnë interesat e ngushta elektorale, minojnë përpjekjet për një mbrojtje europiane të efektshme⁸.
Megjithëse shpenzimet për mbrojtje po rriten në shumë vende evropiane, ato mbeten të pamjaftueshme dhe të ndara, që krijon efekte joefikase dhe vonesa në përgjigje ndaj kërcënimeve. Përveç kësaj, iniciativat e bashkëpunimit të BE-së në fushën e mbrojtjes, si Programi i Mbështetjes së Industrisë së Mbrojtjes, janë të kufizuara dhe ende nuk kanë arritur të integrojnë plotësisht industritë kombëtare⁹.
Në nivel ekonomik, mungesa e një eurobondi të përbashkët për mbrojtjen dhe tregu i fragmentuar i kapitalit pengojnë investimet e mëdha të nevojshme për forcimin e kapaciteteve ushtarake dhe reziliencës ekonomike të kontinentit. Këto deficite i bëjnë Evropën të varur fuqishëm nga SHBA dhe të cenueshme ndaj presioneve ndërkombëtare¹⁰.
Përfundimi dhe Rekomandimet
Ky studim demonstron se sfidat gjeopolitike të krijuara nga agresioni rus po detyrojnë Aleancën Veri-Atlantike të rigjallërojë rolin e saj mbrojtës në një mënyrë historike. Rritja e pranisë ushtarake të NATO-s në kufijtë lindorë dhe shpërndarja e përgjegjësive për mbrojtjen ajrore ndërkombëtare janë përgjigje të domosdoshme ndaj sfidave aktuale.
Megjithatë, dominimi i strategjisë ruse me elementë të ndërthurur ushtarakë dhe diplomatikë, si dhe dobësia ekonomike dhe institucionale e Evropës, theksojnë nevojën urgjente për një rifokusim të politikave mbrojtëse euratlantike. Evropa duhet të ndërtojë kapacitete të reja, duke bërë bashkëpunim financiar dhe strategjik më të thellë mes vendeve të saj, duke i hequr pengesat fragmentare dhe duke përforcuar tregun e mbrojtjes dhe ekonomik.
Rekomandohet:
• Krijimi i mekanizmave të përbashkët financiarë, si eurobondet e mbrojtjes, për të financuar projektet strategjike⁹;
• Konsolidimi i industrisë së mbrojtjes në një treg të unifikuar dhe inovativ evropian, i cili mund të garantojë furnizime të qëndrueshme ndaj forcave ushtarake⁹¹¹;
• Rritja e bashkëpunimit midis NATO-s dhe BE-së për të koordinuar politikën përballë kërcënimeve hibride dhe ushtarake⁵;
• Forcimi i rolit të SHBA-së si garantuese kryesore e sigurisë, ndërkohë që Evropa ndërton kapacitete të denja për mbrojtje autonome⁸¹⁰.
Vetëm përmes një koordinimi të tillë strategjik, aleatët mund të përballojnë sfidat e një epoke të re gjeopolitike që rrezikon stabilitetin rajonal dhe global.
Literatura e shfrytëzuar
1. DW. “Si e mbron NATO veten nga sulmet ruse.” 15 shtator 2025.
2. Troianovski, A. “Mesazhi i Putinit për Ukrainën, Europën dhe Trumpin.” 13 shtator 2025.
3. Velasco, A. “Pse është kaq e plogësht Evropa?” 11 shtator 2025.
4. NATO Parliamentary Assembly, “NATO’s Future Russia Strategy,” 2025.
5. NATO Summit The Hague 2025: Strategic Outcomes, July 2025.
6. Institute for the Study of War, “Russian Offensive Campaign Assessment,” Sept. 16, 2025.
7. Atlantic Council, “Putin’s Hybrid War Against Europe,” Aug. 2025.
8. European Parliament, “EU–NATO Cooperation,” 2024.
9. European Commission, “Future of European Defence,” June 2025.
10. Bruegel, “The Case for a European Defence Compact,” April 2025.
11. Carnegie Endowment, “The EU Common Security and Defense Policy,” 2025.