Pa qiell të sigurt të Kosovës nuk ka shtet të sigurt

Shkruan: Prof. Dr. Muhamet Racaj
Lufta për çlirimin e Kosovës dhe në Ukrainë nuk është vetëm një tragjedi e largët. Për Kosovën, ajo është pasqyrë. Dhe pasqyrat janë të rrezikshme, sepse tregojnë atë që shpesh nuk duam ta shohim: sa të përgatitur jemi realisht nëse kriza vjen më afër, nëse presioni rritet, nëse kërcënimi nuk mbetet më teori.
Në shekullin XXI, lufta nuk fillon me tanke në kufi. Ajo fillon me pasiguri, me tension të vazhdueshëm, me testim nervash. Fillon në qiell, në energji, në komunikim, në frikën e përditshme që nuk shpërthen menjëherë, por grumbullohet. Kosova dhe Ukraina e kanë mësuar këtë në mënyrën më të dhimbshme. Kosova nuk ka luksin ta mësojë vonë.

Ne shpesh e ngushëllojmë veten me një ide të rrezikshme: se civilët mbrohen sepse janë civilë. Se ligji ndërkombëtar, morali dhe vëmendja globale janë mburojë e mjaftueshme por në luftën çlirimtare të Kosovës” Rreth 13,000–13,535 persona të vrarë ose të zhdukur janë dokumentuar si rezultat i luftës në Kosovë nga janari 1998 deri në fund të vitit 2000, sipas KosovoMemory Book dhe analizave të tjera statistikore”. Kjo përfshin civilë dhe luftëtarë nga të gjitha komunitetet etnike.Por realiteti i Ukrainës e rrëzon këtë bindje. Civilët nuk mbrohen sepse janë të pafajshëm. Ata mbrohen vetëm nëse shteti ka kapacitet t’i mbrojë.
Raketat nuk pyesin kush je. Nuk pyesin nëse ke të drejtë, nëse je viktimë apo nëse je i vogël. Ato ndalen vetëm kur përballen me mbrojtje reale. Ky është mësimi më i ashpër i luftës moderne – dhe një paralajmërim serioz për Kosovën.
Kosova jeton në një realitet të brishtë sigurie. Edhe në paqe. Edhe pa luftë aktive. Tensionet periodike në veri, kërcënimet hibride, presioni politik dhe ushtarak, narrativa destabilizuese – të gjitha këto janë forma moderne të konfliktit. Ato nuk kërkojnë shpallje lufte. Ato synojnë lodhjen, frikën dhe ndarjen.
Në një ambient të tillë, të mos mendosh për mbrojtjen është rrezik. Të mos flasësh hapur për sigurinë është vetë-censurë strategjike. Dhe të mos investosh në kapacitete mbrojtëse është ftesë për presion të vazhdueshëm.

Forca e Sigurisë së Kosovës është një arritje e madhe shtetërore dhe simbol i sovranitetit. Por asnjë forcë nuk funksionon në vakum. Mbrojtja nuk është vetëm uniformë dhe disiplinë. Është sistem. Është teknologji. Është paralajmërim i hershëm. Është koordinim me aleatët. Është përgatitje e shoqërisë për krizë.
Ukraina po dëshmon se mbrojtja e civilëve nuk është luks. Është funksion jetik i shtetit. Aty ku ekziston mbrojtje ajrore, edhe e pjesshme, jeta vazhdon. Aty ku nuk ekziston, frika bëhet normë. Dhe frika, me kalimin e kohës, e shkatërron shoqërinë nga brenda.
Kosova nuk ka luksin e neutralitetit. As politik, as ushtarak, as strategjik. Çdo paqartësi interpretohet si dobësi. Çdo hezitim si hapësirë për presion. Historia jonë e afërt na e ka mësuar këtë shumë shtrenjtë.
Siguria e Kosovës nuk është vetëm çështje e kufijve. Është çështje e mbrojtjes së qytetarëve, e funksionimit të institucioneve, e ruajtjes së normalitetit edhe në kushte krize. Sepse lufta moderne nuk synon vetëm territorin. Ajo synon jetën e përditshme.
Në Ukrainë, sulmet nuk synojnë vetëm ushtrinë. Ato synojnë energjinë, shkollat, spitalet, besimin e qytetarëve se shteti mund t’i mbrojë. Kur ky besim lëkundet, rezistenca dobësohet. Ky është rreziku më i madh edhe për Kosovën: jo humbja fizike, por humbja e ndjenjës së sigurisë.
Prandaj, debati për mbrojtjen nuk duhet të shihet si frikësim i shoqërisë, por si pjekuri shtetërore. Të flasësh për siguri nuk do të thotë të kërkosh luftë. Do të thotë të parandalosh atë.

Kosova ka aleatë të fuqishëm. Kjo është një bekim strategjik. Por aleancat funksionojnë më mirë kur shteti vetë është i përgatitur. Askush nuk e mbron seriozisht një vend që nuk tregon vullnet për ta mbrojtur veten.
Lufta në Ukrainë na kujton se mbrojtja nuk ndërtohet në ditën e krizës. Ajo ndërtohet vite më parë, në heshtje, me vendime të vështira dhe investime të qëndrueshme. Dhe mbi të gjitha, ndërtohet me vetëdije kolektive se siguria nuk është e dhënë njëherë e përgjithmonë.
Nëse sot nuk mendojmë për qiellin mbi Kosovë, nesër mund të mendojmë vetëm për pasojat. Dhe atëherë do të jetë vonë për pyetje.
Kur qielli nuk është i sigurt, as shtëpia nuk është. Dhe detyra e shtetit është të sigurojë që kjo pyetje të mos bëhet kurrë realitet.