Groenlanda në prag të një vendimi historik/ Samiti në Uashington që mund të ndryshojë Arktikun dhe rendin global

Groenlandezët po përballen me një nga momentet më vendimtare në historinë e tyre moderne, teksa në Uashington zhvillohet një takim i nivelit të lartë që mund të përcaktojë të ardhmen e ishullit më të madh në botë dhe jo vetëm të tij. Në Shtëpinë e Bardhë, në një samit të thirrur nga Zëvendëspresidenti amerikan JD Vance, marrin pjesë ministrat e jashtëm të Danimarkës dhe Groenlandës, si dhe Sekretari Amerikan i Shtetit, Marco Rubio. Në qendër të bisedimeve është statusi dhe e ardhmja strategjike e Groenlandës, një territor gjysmë-autonom i Danimarkës, por me rëndësi kyçe gjeopolitike dhe ushtarake për SHBA-në dhe NATO-n.

Në kryeqytetin Nuuk, atmosfera është e tensionuar. Një tabelë elektronike gjigante mbi një qendër tregtare të mbuluar nga bora shfaq vazhdimisht fjalët “Trump”, “Groenland” dhe “sovranitet”, duke reflektuar frikën dhe pasigurinë e banorëve vendas. Deklaratat e fundit të Donald Trumpit, se SHBA-ja dëshiron ta marrë Groenlandën “me mënyrën e lehtë ose të vështirë”, kanë rritur ndjeshëm ankthin publik, sidomos pas veprimeve të tij të diskutueshme ushtarake në skenën ndërkombëtare.

“Ne nuk jemi në shitje. Vendi ynë nuk është në shitje”, thotë Amelie Zeeb, një banore e Nuuk-ut, duke shprehur një ndjenjë të përbashkët mes groenlandezëve. Shkrimtarja dhe muzikantja inuit, Sivnissoq Rask, thekson se shpresa e saj është për një Groenlandë e pavarur dhe të menaxhuar mirë, jo të blerë nga një fuqi e huaj. Ndërkohë, qytetarë të tjerë shprehin shqetësim për ndikimin që kjo vëmendje globale mund të ketë mbi jetën e përditshme dhe të ardhmen e fëmijëve të tyre.

Por çështja e Groenlandës shkon shumë përtej dëshirave të popullsisë vendase. Ajo ka potencialin të shkaktojë një përplasje serioze mes aleatëve të NATO-s, konkretisht mes SHBA-së dhe Danimarkës. Kryeministrja daneze, Mette Frederiksen, ka paralajmëruar se çdo përpjekje e SHBA-së për të marrë Groenlandën me forcë do të shënonte fundin e aleancës transatlantike, mbi të cilën Evropa ka mbështetur sigurinë e saj për dekada.

Në këtë kontekst, vendet evropiane po përpiqen të gjejnë zgjidhje kompromisi. Gjermania dhe Britania e Madhe kanë marrë rolin udhëheqës në diskutimet për forcimin e pranisë ushtarake të NATO-s në Arktik. Propozimet përfshijnë stacionimin e trupave, anijeve luftarake, avionëve, nëndetëseve dhe sistemeve kundër dronëve, si dhe krijimin e një misioni detar “Arctic Sentry”, të ngjashëm me atë në Detin Baltik.

SHBA-ja argumenton se Groenlanda është thelbësore për sigurinë kombëtare amerikane, veçanërisht për mbrojtjen raketore dhe monitorimin e aktivitetit rus dhe kinez në Arktik. Ishulli ndodhet në rrugën më të shkurtër mes Amerikës së Veriut dhe Rusisë, dhe përfshin pika strategjike si baza Pituffik Space Base dhe korridori detar i njohur si “GIUK gap” (mes Groenlandës, Islandës dhe Britanisë).

Megjithatë, shumë analistë vënë në dyshim nëse shqetësimi i Trumpit është thjesht ushtarak. Groenlanda është e pasur me minerale të rralla dhe burime natyrore jetike për teknologjitë e avancuara dhe industrinë e mbrojtjes. Po ashtu, shkrirja e akullnajave po hap rrugë të reja detare, me potencial të madh ekonomik. Kjo ka shtyrë disa ekspertë të besojnë se bëhet fjalë më shumë për siguri ekonomike dhe zgjerim territorial sesa për mbrojtje klasike.

Sondazhet tregojnë se shumica e groenlandezëve dëshirojnë pavarësi nga Danimarka, por rreth 85% e tyre kundërshtojnë idenë e të qenit pjesë e SHBA-ve. Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, ka deklaruar se vendi po përballet me një krizë gjeopolitike dhe se, nëse duhet zgjedhur mes SHBA-së dhe Danimarkës, zgjedhja e Groenlandës është Danimarka.

E ardhmja mbetet e pasigurt. Shumëçka do të varet nga qëndrimi i Donald Trumpit, i përshkruar shpesh si i paparashikueshëm. Siç paralajmërojnë ekspertët, një veprim i detyruar ndaj Groenlandës do të kishte pasoja dramatike: dobësimin ose shpërbërjen e NATO-s, përkeqësimin e marrëdhënieve SHBA–Evropë dhe një sinjal të rrezikshëm për Rusinë dhe Kinën.

Samiti i së mërkurës në Uashington pritet të jetë një pikë kthese, jo vetëm për Groenlandën, por për të gjithë Arktikun dhe rendin demokratik ndërkombëtar.