Bukuria qe vret vlera univerzale e saj

Arketipi i “Femnes Fatale”
Belladonna
Mata Hari:
Fundi dramatik dhe dinjiteti
Nuk ishte thjesht një spiune; ajo ishte një grua që krijoi një identitet krejtësisht të rremë për t’i shpëtuar një jete të vështirë, duke u bërë në fund viktima e legjendës së saj.
Bukuria qe vret shpesh përdoret si metaforë në artikuj apo rrjete sociale për të përshkruar vende të bukura që po shkatërrohen nga mbeturinat (si në rastin e Thethit).
Gjithashtu në rrjetet sociale përmendet historia e princeshës persiane Qajar, për të cilën thuhet (si legjendë) se 13 burra vranë veten pasi ajo i refuzoi, duke u bërë simbol i një “bukurie që vret” në një kuptim tjetër historik.
Në vitin 2020, u realizua filmi amerikan i titulluar në shqip ”
Bukuria që vret
” (origjinali: Looks That Kill), me regji të Kellen Moore.
Një djalë i ri ka një tipar të pazakontë: kushdo që shikon fytyrën e tij vdes menjëherë nga bukuria e tij e tepërt. Filmi është një përzierje e dramës, romancës dhe komedisë së zezë.
Bukuria që vret
(The Beauty that Kills) është një nga skicat më të njohura poetike të shkrimtarit të shquar shqiptar, Migjeni (Millosh Gjergj Nikolla).
Në këtë vepër, Migjeni trajton kontrastin e dhimbshëm midis bukurisë magjepsëse të natyrës (dimrit dhe borës) dhe mjerimit njerëzor që kjo bukuri shkakton. Ja pikat kryesore të kësaj skice:
Autori përshkruan një peizazh dimëror përrallor, ku çdo gjë është e mbuluar nga bardhësia e borës dhe shkëlqimi i hënës. Megjithatë, kjo “bukuri” është vdekjeprurëse për malësorët e varfër që nuk kanë veshje, ushqim apo ngrohj
Bora që duket si “kristal” për syrin e një artisti, për malësorin është një forcë që i ngrin trupin dhe i vret shpresën. Ajo simbolizon indiferencën e natyrës dhe të shoqërisë ndaj vuajtjes njerëzore.
Vepra karakterizohet nga një gjuhë e fuqishme, plot figura stilistike si metafora dhe antiteza, duke e kthyer peizazhin në një personazh aktiv që “vret” me ftohtësinë e tij.
Edhe pse Migjeni shkroi në vitet ’30, kjo vepër vazhdon të ngjallë interes ndërkombëtar. Në vitin 2020, përmbledhja me këtë titull u përkthye në italisht si “La bellezza che uccide” nga shtëpia botuese Besa.
: Studiuesit vërejnë se proza e Migjenit, përfshirë këtë skicë, ka nuanca të forta nga vepra “Të mjerët” e Viktor Hygo, duke i dhënë një “tis” europian realizmit të tij kritik
Përtej letërsisë së Migjenit, koncepti i “bukurisë që vret” është një temë universale që shtrihet në histori, kinema dhe shkencë, duke marrë dimensione mjaft “ekstra”.
Fjalia më ikonike e historisë së kinemasë që lidhet me këtë temë vjen nga filmi
King Kong (1933)
. Në fund të filmit, kur Kongu bie nga Empire State Building, personazhi Carl Denham thotë: “Nuk ishin aeroplanët, ishte Bukuria që vrau Bishën”. Ky citat përdoret ndërkombëtarisht për të treguar se si admirimi apo dashuria për diçka të bukur mund të çojë në vetëshkatërrim.
Përgjatë shekujve, njerëzit kanë përdorur fjalë për fjalë helme për t’u dukur bukur:
Venetian Ceruse: Një pudër me bazë plumbi që përdorej nga Mbretëresha Elizabeth I dhe fisnikëria europiane për të zbardhur fytyrën. Ajo shkaktonte humbje flokësh, dëmtim të dhëmbëve dhe në fund vdekje nga helmimi kronik.
Arseniku: Në shekullin e 19-të, gratë hanin “vafera arseniku” për të pastruar lëkurën, duke sakrifikuar shëndetin e tyre për një pamje të brishtë.
Belladonna
: Emri i kësaj bime do të thotë “Grua e Bukur”. Gratë e Rilindjes hidhnin pika të lëngut të saj në sy për t’i zgjeruar bebëzat (për një pamje më joshëse), pa e ditur se kjo çonte në verbim ose helmim.
Arketipi i “Femme Fatale”
Në mitologji dhe histori, figura e Femme Fatale (gruaja vdekjeprurëse) mishëron bukurinë që vret: .Në mitologjinë greke, ato joshnin marinarët me këngën dhe bukurinë e tyre, duke i çuar drejt mbytjes në shkëmbinj.
Mata Hari: Një kërcimtare ekzotike e famshme për bukurinë e saj, e cila u bë spiune gjatë Luftës së Parë Botërore dhe u ekzekutua, duke mbetur simboli i joshjes që përfundon në tragjedi.
Jo “ekzotike”: Ajo lindi në Holandë si Margaretha Geertruida Zelle. Nuk kishte asnjë lidhje me tempujt indianë apo vallet e shenjta, siç pretendonte në Paris.
Kuptimi i emrit: “Mata Hari” vjen nga gjuha malajze dhe do të thotë fjalë për fjalë “Syri i ditës” (Dielli). Ajo e mësoi këtë gjuhë gjatë jetës në Indonezi me bashkëshortin e saj të parë, i cili ishte abuziv dhe alkoolist.

Fundi Dramatik dhe Dinjiteti
Puthja e fundit: Thuhet se përpara se skuadra e pushkatimit të hapte zjarr, ajo u dërgoi atyre një puthje me dorë. Ajo refuzoi të lidhej në shtyllë dhe refuzoi shaminë mbi sy, duke dashur t’i shihte vrasësit e saj drejt në sy.
Fjalët e fundit: Sipas disa dëshmive, fjalët e saj të fundit ishin: “Jam gati” ose “Tani u krye”.
Trupi pa varr: Familja e saj refuzoi ta tërhiqte trupin nga turpi. Ai u përdor për kërkime mjekësore, ndërsa koka e saj u balsamua dhe u ruajt në një muze në Paris, derisa u zbulua në vitin 2000 se ishte vjedhur.
A ishte vërtet spiune?
Koka e turkut”: Historianët modernë besojnë se ajo ishte kryesisht një viktimë e rrethanave. Franca po pësonte humbje të mëdha në luftë dhe kishte nevojë për një “fajtor” që të justifikonte dështimet ushtarake.
Lojë e dyfishtë pa vlerë: Ajo mori para nga Gjermania, por informatat që jepte ishin kryesisht thashetheme për jetën seksuale të politikanëve, të cilat nuk kishin asnjë vlerë ushtarake. Gjermanët vetë e cilësonin si një “agjente të padobishme”.
Trashëgimia
Ajo u bë arketipi i “Femme Fatale” (Gruas vdekjeprurëse) në kinemanë botërore. Bukuria e saj, e cila i dha famë dhe pasuri, ishte pikërisht ajo që i bëri autoritetet të dyshonin dhe në fund ta ekzekutonin si një personazh që ishte bërë “shumë i rrezikshëm” për t’u lënë i lirë.
Shkenca dhe Natyra
Ekzistojnë dukuri ku estetika është një mekanizëm vdekjeprurës:
Shumë krijesa (si bretkosat me ngjyra neon ose kërpudhat e ndritshme) përdorin bukurinë e tyre vizuale si paralajmërim. Sa më “e bukur” dhe e gjallë ngjyra, aq më vdekjeprurës është helmi.
Ngjashëm me borën e Migjenit, në alpinizëm ekziston fenomeni i “gjumit të ëmbël” në ftohje ekstreme, ku truri përjeton një lloj euforie dhe halucinacionesh të bukura përpara se trupi të ngrijë përfundimisht.
Sipas shkrimtarit të famshëm Edgar Allan Poe, vdekja e një gruaje të bukur është pa diskutim tema më poetike në botë. Ai besonte se kjo temë ngjallte ndjenjat më të forta të melankolisë dhe bukurisë në letërsi